Bureaus speuren op Marktplaats naar bijstandsfraude

Bron: http://journalistiek.npo.nl/dossiers/armoede-in-nederland/370_34554-ambtenaren-en-externe-bureaus-speuren-op-marktplaats-naar-bijstandsfraude

19 APRIL 2015 • EXCLUSIEF DOOR WILLEKE TERSTEEG

(Update 19 april) Even het 06-nummer van bijstandsgerechtigden en de term ‘Marktplaats’ bij Google invoeren of even op Facebook hun account bekijken. Hebben ze meerdere verkoopadvertenties of wonen ze samen? Zo controleren ambtenaren en externe bureaus of bijstandsgerechtigden mogelijk informatie achterhouden. In die gevallen passen zij de omstreden Fraudewet toe. Wat volgt zijn torenhoge boetes. In 70 procent van de ‘fraudegevallen’ gaat het echter om goedwillende burgers, die de complexe regels niet begrijpen en vervolgens met een hoge schuld achterblijven.

Marktplaats geeft gemiddeld twintig keer per maand informatie aan gemeenten. “En alleen indien wij hiertoe via vorderingen wettelijk verplicht zijn informatie van adverteerders met gemeenten en sociale diensten te delen. We zien elk jaar een lichte stijging betreffende de vraag om informatie. Die wordt met name veroorzaakt doordat ambtenaren van gemeenten of sociale diensten ons vaker benaderen.”

Onlangs werd bekend dat sommige gemeentes een extern bureau laten snuffelen in het privéleven van een uitkeringsgerechtigde. Op de vraag of dat mag geeft De Monitor antwoord. Het is in ieder geval bekend dat in een aantal gemeenten onder de rook van Rotterdam dit wel gebeurd. Het bureau Investiga kan daar voor je deur liggen te koekeloeren of je wel of niet samenwoont. En dat doet ze op basis van no cure no pay. En mocht je in de bijstand zitten en de mist in zijn gegaan dan zijn de boetes niet mis.

850 euro ‘verdiend’, 80.000 euro boete
In De Monitor vertelde Richtje Sikkema dat ze 40.000 euro terug moet betalen en dat daar nog een boete van 100 procent boven op kan komen. De reden: ze verkocht vier kittens voor in totaal 850 euro. Naar eigen zeggen deed ze het niet om het geld en was ze al blij dat ze de onkosten eruit kon halen. Maar bewijs voor die onkosten had ze niet en dus concludeert de gemeente: fraude.

Ook advocate Karin Kamps van Rechtshulp Advocaten te Assen is op de hoogte van dit soort zaken. Ze vertelt over een vrouw die in één jaar tijd dertig pups verkocht via Marktplaats en bijstandsgerechtigden die in bijna anderhalf jaar 996 make-up en kledingadvertenties plaatsten. Allemaal moesten ze hun bijstand terugbetalen plus een boete. Die boete was voorheen 10 procent van het benadelingsbedrag, maar die is sinds de invoering van de Fraudewet in 2013 gestegen naar 100 procent.

“Incidentele verkoop van privé goederen is geen probleem. Bijvoorbeeld een kinderbedje dat niet meer gebruikt wordt. Maar wie in de bijstand zit heeft een inlichtingenplicht. Dus als je inkomsten genereert, moet je dit op grond van de wet melden. Ook als dit uit ogenschijnlijke hobbymatige activiteiten voortvloeit. Indien een bijstandsgerechtigde twijfelt of verkoopactiviteiten van invloed zijn op de bijstandsuitkering, is het raadzaam om dit bij de sociale dienst te melden of van te voren te overleggen. Daarmee kun je problemen voorkomen en in de meeste gevallen voorkom je in ieder geval de boete,” aldus Kamps.

Volgens de raadsvrouw kunnen veel mensen, wanneer er om gevraagd wordt, hun inkomsten onvoldoende onderbouwen. “Je moet eigenlijk een administratie bijhouden. Zo kan je aantonen vanaf wanneer tot wanneer je welke bedragen hebt ontvangen en welke kosten je hebt gemaakt. Doe je dat niet, dan kan de sociale dienst niet beoordelen of je in een bepaalde periode uitkeringsgerechtigd was en loop je het risico dat de gehele bijstandsuitkering wordt teruggevorderd. Zelfs als je feitelijk 50 euro per maand hebt verdiend, maar dit is niet aantoonbaar, dan heb je als bijstandsgerechtigde wel een probleem.”

Goedwillenede burger is bij voorbaat crimineel
De sociale dienst en andere uitvoeringsinstanties moeten volgens de Fraudewet mensen beboeten die te veel geld hebben ontvangen omdat zij zich niet aan de regels hielden. Die wet pakt volgens onderzoek van waarnemend Nationale ombudsman Frank van Dooren goedwillende burgers aan als crimineel.

De organisaties kijken nauwelijks naar de oorzaak van de fout. Bij zo’n 70 procent van de opgelegde boetes was geen sprake van kwade opzet. Volgens Van Dooren ‘kan het iedereen overkomen dat hij de inlichtingenplicht schendt’. Hij vindt dat de hoge boetes niet in verhouding staan tot de ernst van de overtredingen. ‘En de pakkans voor echte fraudeurs is er niet door toegenomen.’

Ook de Centrale Raad van Beroep, de hoogste rechter in bijstandszaken, oordeelde dat er bij de nieuwe Fraudewet indringender getoetst moet worden aan het evenredigheidsbeginsel. Standaard 100 procent boete ter hoogte van het benadelingsbedrag opleggen is te kort door de bocht. Alleen bij opzettelijk handelen of opzettelijk nalaten, kan een boete van 100 procent van het benadelingsbedrag opgelegd worden. De sociale dienst, UWV of SVB moet dit bewijzen. Kan dit niet aangetoond worden, dan zakt de boete percentagegewijs afhankelijk van de mate van verwijtbaarheid.

Materie is te complex
Minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid hamerde op strenge regels om misbruik van sociale zekerheid hard aan te pakken, omdat anders het draagvlak voor de uitkeringen verdwijnt. Maar in navolging van alle kritiek kondigde hij aan dat er een wijziging van de wet zou komen. Deze aangepaste wet moet uiterlijk 1 juni 2015 bij de Tweede Kamer liggen. Tot die tijd doen moeten de instanties het doen met aangepaste richtlijnen.

http://statischecontent.nl/img/16×9/600x/b1985cce-eed0-4744-a4e6-4e73845b810f.jpgDeze handvatten moeten zaken als van Richtje die vier kittens verkocht of de bijstandsoma die duizenden euro’s moest terugbetalen omdat ze oppaste op haar kleinkinderen, in de toekomst voorkomen. Volgens René Paas voorzitter van Divosa, de Nederlandse vereniging van gemeentelijke managers op het terrein van participatie, werk en inkomen, is het nog te vroeg om nu te kunnen concluderen dat de aangepaste richtlijnen sociale diensten voldoende ruimte biedt om per individu te beoordelen welke sanctie gepast is. Hij benadrukt dat wijziging van de wet weliswaar stap een is, maar dat het eveneens belangrijk is om naar de oorzaak te kijken.

“Blijkbaar zijn de regels te ingewikkeld. In 70 procent van de gevallen is geen sprake van fraude, maar gaat het om een dommigheid, een vergissing of is de materie te complex. Er zijn ruim twee miljoen mensen die niet slim genoeg zijn om mee te komen in onze complexe samenleving. Ze hebben problemen met alledaagse dingen: de OV chipkaart, thuisbankieren en contact met instanties. In de bijstand zitten veel mensen voor wie dat geldt. Als de meeste boetes komen door vergissingen en technische problemen, dan zijn we daar nog niet goed genoeg in.”

Uitstroom naar werk belemmert
Ook één op de drie medewerkers van de sociale dienst vindt de nieuwe bijstandsregels te streng. In plaats van dat ze de uitkeringsgerechtigde helpen op de arbeidsmarkt, loopt volgens hen de bijstandscliënt eerder vast in het woud der regels, zo meldde Binnenlands Bestuur. Omdat de teveel ontvangen uitkering plus een hoge boete moet worden terugbetaald, zien mensen zich geconfronteerd met een torenhoge schuld. Omdat er sprake is van fraude, hebben de ‘plegers’ ook geen recht op schuldhulp en komen ze niet in aanmerking voor de WSNP (wet schuldsanering natuurlijke personen).

Website van het NibudWebsite van het Nibud Volgens Paas kan het in de praktijk betekenen dat iemand jarenlang bezig is met het terugbetalen van de schuld. “Het Nibud heeft al een aantal jaar op rij uitgerekend dat je van een bijstandsuitkering maar net kan rondkomen. Al gaat het om een tientje dat elke maand wordt gekort, dan is dat verhoudingsgewijs heel veel. Uit onderzoek blijkt dat mensen met schulden in hun hoofd vooral druk zijn met het aan elkaar knopen van de financiële eindjes. Dat belemmert het vinden van werk.”

Volgens Paas is het daarom belangrijk bij twijfel over inkomsten, vrijwilligerswerk en andere dingen die invloed kunnen hebben op je uitkering altijd even contact op te nemen met de sociale dienst. “De bijstandsregels zijn streng en ingewikkeld, daar kunnen wij niks aan veranderen. Wat sociale diensten wel kunnen doen is uitleggen wat er allemaal wél mag en kan. Dat doen ze veel liever dan boetes opleggen. Maar dat kan alleen als mensen vooraf bij ons aankloppen. Als het leed eenmaal geleden is, is het veel lastiger een goede oplossing te vinden.”

Kijk meer afleveringen van De Monitor terug over misstanden met de sociale dienst:

Hoe de sociale dienst mensen de schulden induwt

Sociale dienst duwt oppas-oma Lange Frans de schulden in

De eerste versie van dit artikel verscheen op 13 april 2015 online.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s